درسنامه آموزشی تزیینات چوبی و پارچه‌ای کلاس یازدهم معماری داخلی

واحد یادگیری 4: شایستگی اجرای مبلمان چوبی

آیا تا به حال پی برده‌اید

- چند نوع مبلمان وجود دارد؟
- بهترین چوب برای ساخت انواع مبلمان چیست؟
- غیر از چوب با چه موادی می‌توان مبل ساخت؟
- برای ساخت مبلمان از چه ابزاری باید استفاده کرد؟
- برای ساخت مبلمان چند نوع نقشه مورد نیاز است؟
- چگونه می‌توان کف یک صندلی را رویه‌کوبی کرد؟

استاندارد عملکرد

پس از اتمام این پودمان هنرجویان قادر خواهند بود که از مواد اولیۀ مورد نیاز مانند چوب و صفحات فشردۀ چوبی، پارچه و اسفنج و سایر لوازم و ابزار مورد نیاز با توجه به طرح و نقشه، مبل‌های ساده بسازند و آنها را رویه‌کوبی کنند.

مقدمه

هر چند نخستین مفهومی که از واژۀ مبلمان به ذهن خطور می‌کند، کارکرد نشیمن است، اما این واژه، گستره‌ای فراگیر دارد. عناصری که کاربردی به جز نشیمن دارند مانند جاکتابی، میز رایانه، جاکفشی، رخت‌آویز و نیز عناصر تزیینی همچون لوازم روشنایی را نیز می‌توان جزیی از گسترۀ وسیع مبلمان به شمار آورد. در حقیقت، بیشتر سبک‌های طراحی مبلمان، بارزترین تأثیر خود را در طراحی صندلی به نمایش گذاشته‌اند. در نقش‌های تخت‌جمشید نیز نمونه‌هایی از مبلمان دیده می‌شود که نشان‌دهندۀ استفاده از مبلمان در ایران باستان است. امروزه به مبلمان، به چشم یک کالای لوکس و صرفاً تزیینی نگریسته نمی‌شود بلکه جزء لوازم اصلی منازل مسکونی و از لوازم ضروری فضاهای اداری و... به شمار می‌آید و مصارف بسیاری پیدا کرده است. همچنین مبلمان نه تنها از عناصر جدانشدنی زندگی امروزی بشر محسوب می‌شود بلکه به رفاه و آسایش بیشتر او در زندگی کمک کرده و بر زیبایی فضای کار و زندگی نیز افزوده است. در این فصل، ساخت و رویه‌کوبی مبل به روشی بسیار ساده و کاربردی با انجام کار کارگاهی توضیح داده می‌شود.

اصول طراحی و ساخت کلاف مبلمان

در زندگی روزمرۀ خود از وسایل و لوازمی استفاده می‌کنیم که بسیاری از آنها، به دلیل ویژگی‌های طراحی که دارند، برای استفادۀ ما مناسب نیستند. امروزه ما بیشتر وقت خود را چه در خانه و چه در محیط کار، به صورت نشسته سپری می‌کنیم، در صورتی که بدن ما برای نشستن طولانی مدت پشت میز طراحی نشده است و اگر صندلی‌ها و ایستگاه‌های کاری، طراحی مناسبی نداشته باشند، سبب کمردرد و حتی آسیب دیدن کمر، دردهای ماهیچه‌ای، درد کتف و گردن و اختلال در گردش خون در پاها می‌شوند.

در طراحی مبلمان، سه معیار جدا و در عین حال مرتبط با هم وجود دارد که در نوآوری مبلمان مورد توجه قرار می‌گیرد.

نخستین معیار؛ طراحی ظاهری از نظر زیبایی است یعنی فرم هندسی مبلمان که در معرض دید مصرف‌کننده قرار می‌گیرد، باید به گونه‌ای باشد که بر زیبایی محیط زندگی‌شان بیفزاید.

معیار دوم طراحی؛ کارایی است، یعنی طرح و شکل مبلمان باید به گونه‌ای باشد که مناسب کاربری آن بوده و از آن بتوان به طور مؤثر استفاده کرد.

معیار سوم طراحی؛ ایستایی آن است، یعنی سازۀ مبلمان‌ طوری طراحی شود که از عهدۀ بارهای وارده بر آن در حین استفاده یا کاربرد برآید. هر یک از این سه معیار در جای خود با اهمیت است و در طراحی مبلمان استفاده از مهندسی فاکتورهای انسانی (ارگونومی) ضروری است.

آنتروپومتری (تن‌سنجی)

آنتروپومتری بخشی از دانش ارگونومی است که در خصوص سنجش و اندازه‌های ظاهری بدن انسان بحث و گفت‌وگو می‌نماید. این واژه از ریشه دو کلمۀ یونانی آنتروپو (anthropo) به معنی انسان و متری (metrikos) به معنی اندازه‌گیری به وجود آمده است.

آنتروپومتری شامل اندازه‌های طولی بدن، وزن و حجم اندام‌ها، فضای حرکت و زوایای حرکت اندام‌ها بوده و آمار و اطلاعات به دست آمده در تعیین شکل و اندازۀ ابزار تولیدی، وسایل مصرفی و همچنین در طراحی محل کار مورد استفاده قرار می‌گیرد.

معمولاً در آنتروپومتری، ابعاد اختصاصی افراد نظیر ارتفاع‌ها، عمق‌ها، پهناها و فاصلۀ انحناها اندازه‌گیری می‌شود. به طور کلی اندازه‌های بدن انسان در دو وضعیت کلی ساکن و متحرک مورد نظر است.

در حالت اول اندازه‌های ساکن به دست خواهد آمد که به آن آنتروپومتری استاتیک (ایستا) یا ساختار گفته می‌شود. در حالت دوم اندازه‌های متحرک تعیین خواهد شد که آنتروپومتری دینامیک (پویا) یا کاربردی یا علمی نام دارد.

اصول ارگونومیک در مبلمان

ارتفاع مناسب:

ارتفاع در مبلمان بسیار اهمیت دارد. مانند ارتفاع صندلی برای نشستن، ارتفاع میز برای کار کردن و ارتفاع قفسه و کمدها برای دسترسی راحت. اگر سطح کار بسیار بلند باشد، شانه‌ها و دست‌ها بالا نگه داشته می‌شوند و بنابراین تنش و خستگی در عضلات ناحیۀ شانه به وجود آمده و ناراحتی‌های شانه و گردن بروز می‌کند. اگر سطح کار بسیار کوتاه باشد ممکن است پشت فرد بیش از اندازه خم شده و تنه، سر و گردن کاربر به طرف جلو خم گردد که این کار باعث بروز فشارهای وضعیتی در ستون مهره‌ها و عضلات آن می‌شود. به عبارتی ارتفاع مبلمان باید متناسب با ابعاد بدن انسان و نوع کاربری مورد نظر باشد.

محدودۀ دسترسی:

محدودۀ دسترسی شامل دو ناحیۀ محدودۀ راحت و حداکثر است که سطح کار مورد استفاده باید به گونه‌ای باشد که کاربر به راحتی به آن دسترسی داشته باشد.

وضعیت بینایی:

ما جهان پیرامون خود را در محدودۀ یک مخروطی مشاهده می‌کنیم که در حول محور دید ما با زاویۀ 60 درجه شکل می‌گیرد (30 درجه بالاتر و 30 درجه پایین‌تر از خط افق). اگر در حالت ایستاده یا نشسته سر را بالا نگه داشته و به جلو نگاه کنیم چشمان ما به طور طبیعی زاویۀ دیدی را اختیار خواهند کرد که 10 تا 15 درجه زیر خط افق قرار دارد، پس محدودۀ مناسب برای محل نشانگرهای بصری، از خط افق تا 30 درجه پایین آن امتداد می‌یابد و خط بهینۀ دید در وسط این محدوده قرار می‌گیرد. (شکل 2)

با توجه به وارد شدن مبلمان به زندگی اکثریت افراد و استفادۀ گسترده از مبلمان در طول شبانه‌روز و ارتباط زیاد فرد با مبلمان موجود در محیط، رعایت اصول ارگونومیک توسط طراحان در طراحی مبلمان اهمیت ویژه‌ای دارد. این امر به ویژه در مبلمان مورد استفادۀ کودکان و نوجوانان (مبلمان آموزشی شکل) تأکید می‌شود زیرا عوارض استفاده از مبلمان نامناسب در دراز مدت و در این محدودۀ سنی به دلیل رشد و شکل‌گیری اندام‌ها مهم‌تر است (شکل 4).

مراحل ساخت مبلمان چوبی

نقشه‌خوانی مبلمان چوبی

برای ساخت هر پروژه‌ای به ویژه در مبلمان، نیاز به وجود نقشه‌هایی است که مطابق استانداردهای ملی و بین‌المللی تهیه شده باشد. نقشه‌های مورد نیاز برای ساخت هر مبلمان عبارت‌اند از:
1- سه نما
2- تصویر مجسم یا پرسپکتیو
3- انواع برش با توجه به سطح دشواری پروژه
4- نقشۀ انفجاری یا مونتاژ

در شکل 6 دو نوع میز جلو مبل و یک چهارپایه نشان داده شده که برای ساخت آنها نیاز به ابعاد، اندازه و نقشه‌های فنی است.

در شکل‌های 7 تا 9 به ترتیب تصویرمجسم ایزومتریک، سه نمای اندازه‌گذاری شده و نقشۀ انفجاری میز جلومبل نشان داده شده است.

آماده‌سازی قطعات

انتخاب مواد اولیه: 

پس از اینکه اندازۀ قطعات با دقت تعیین شد، باید مواد اولیه انتخاب شوند. مواد اولیه به دو بخش مواد اصلی و مواد جانبی تقسیم می‌شوند.

مواد اصلی مانند چوب، تخته چندلایه، تخته خرده چوب (نئوپان)، تخته فیبر و... در شکل‌های 10 تا 16 تصاویر این مواد مشاهده می‌شود.
مواد جانبی مانند انواع لولا، دستگیره، ریل، پایه، پیچ و میخ، چسب چوب و... .

مهم‌ترین مادۀ اولیه در مبلمان چوبی، چوب است که در انتخاب آن باید بسیار دقت کرد. چوبی که انتخاب می‌شود، باید از نظر کمی و کیفی با نقشه مطابقت داشته باشد، از نظر کمی یعنی به تعداد قطعات مورد نیاز چوب انتخاب شود که تماماً از یک جنس باشد. مهم‌ترین عامل کیفی در چوب خشک بودن آن است و پس از آن، مشخصات ظاهری مانند یکنواختی رنگ تمام قطعات، نداشتن گره و ترک‌های بزرگ که در رنگ‌کاری نهایی تأثیر به‌سزایی دارند. رایج‌ترین و مناسب‌ترین گونۀ چوبی برای ساخت مبلمان، گونۀ راش است. البته سایر گونه‌های چوبی وارداتی و داخلی نیز در ساخت مبلمان به کار می‌روند. پس از اینکه قطعات انتخاب شدند با استفاده از ابزار مختلف، عملیاتی مانند برش‌کاری، رنده‌کاری، سوراخ‌کاری و سایر عملیات مورد نیاز بر روی آنها انجام می‌شود تا به اندازه و شکل مورد نیاز تبدیل شوند.

مواد جانبی نیز دقیقاً بر طبق نقشه انتخاب می‌شود، مانند تعداد و نوع لولا، ریل، تعداد و اندازۀ انواع میخ و پیچ و... و اینکه چه نوع چسبی و چه مقدار باید مورد استفاده قرار گیرد.

ردیف	نام چوب	نوع مبلمان	ویژگی چوب
1
2
3
4

کلاف مبلمان

کلاف همان اسکلت‌بندی مبل است که مراحل نهایی مانند رنگ‌کاری و رویه‌کوبی بر روی آن انجام می‌شود. اسکلت مبل باید از چوبی مناسب، خشک و مقاوم انتخاب شود. کلاف مبلمان در انواع مختلف ساخته می‌شود. کلاف صندلی در شکل 17 و کلاف صندلی دسته‌دار در شکل 18 مشاهده می‌شود. کلاف مبل باید دارای اتصال‌های مقاوم و مناسب هر مبل باشد و به صورت دائم و موقت (بازشو) بستگی به نوع مبلمان به کار می‌رود (شکل 19).

انواع مبلمان از نظر مواد اولیه

الف) تمام چوبی بوده و به طور کامل از چوب یا صفحات فشردۀ چوبی مانند تخته چندلایه ساخته می‌شود (شکل 20).
ب) از ترکیب چوب و پارچه ساخته می‌شود. نمای ظاهری این مبلمان به صورت چوب و پارچه یا تمام پارچه است (شکل‌های 21 و 22).

در مبلمان تمام چوبی باید از چوب مرغوب و ظاهری سالم و با رنگ یکنواخت استفاده کرد تا زیر رنگ (به ویژه رنگ‌های شفاف یا خودرنگ که رنگ و نقش طبیعی چوب نمایان است) نمای خوب و یکدستی داشته باشد. در مبلمان با پوشش تمام پارچه نیاز به استفاده از چوب درجۀ یک نیست، اما باید از چوب خشک و سالم استفاده کرد تا دوام مبل را تضمین کند. همچنین از اتصالات محکم و مناسب نیز استفاده شود که پس از مدت کوتاهی، لق نشده و به صدا نیفتد.

ساخت اتصال‌ها

در این مرحله، قطعات آماده شده باید به یکدیگر متصل شوند برای این کار از اتصال دائم و موقت استفاده می‌شود. به طور معمول مبلمان تمام چوب دارای اتصال‌های دائم است که از خود چوب ساخته می‌شوند. انواع اتصال‌ها مانند نیم‌نیم، فاق و زبانه، کام و زبانه و دوبل در ساخت مبلمان به کار می‌رود که با توجه به کاربرد در محل‌های مختلف استفاده می‌شوند (شکل‌های 23 تا 26).

مونتاژ قطعات

پس از آماده‌سازی قطعات و ساخت اتصال‌ها، قطعات باید سرهم شوند. قبل از مونتاژ نهایی، ابتدا قطعات به صورت آزمایشی در هم جا زده می‌شوند و پس از اطمینان از قرارگیری درست قطعات در جای خود و همچنین رفع عیب قطعات، آنها را چسب زده و درهم جا می‌زنند. سپس آنها را با پیچ‌ دستی (گیرۀ دستی) محکم می‌بندند و آن‌گاه صبر می‌کنند تا چسب خشک شود (شکل 27).

پروژۀ ساخت چهارپایه

طراحی و نقشه‌کشی:

ابتدا طرح مبل مورد نظر به صورت ساده و با دست آزاد ترسیم می‌شود. البته این کار با نرم‌افزارهای مختلفی نیز امکان‌پذیر است. اما در مرحله اول بهتر است به صورت دستی انجام شود. به طور مثال یک چهارپایه را به عنوان یک مبل ساده در نظر بگیرید که طرح دستی یا اسکیس آن می‌تواند مانند شکل 28 باشد. پس از طرح اولیه، نقشه‌های اجرایی آن ترسیم می‌شود. این کار با توجه به استانداردهای مربوط ترسیم می‌شود در شکل 29 سه نما و تصویر مجسم ایزومتریک چهارپایه و در شکل 30 نقشه انفجاری آن دیده می‌شود که البته ابعاد آن با توجه به نوع کاربرد می‌تواند تغییر کند.

برای ساخت این چهارپایه کافی است قطعات آن بر روی تختۀ چندلایه ترسیم شود. برای این کار می‌توان ابتدا شکل قطعات را بر روی کاغذ ترسیم نمود و سپس آن را روی تختۀ چندلایه منتقل کرد یا چسباند. راه دیگر این است که شکل قطعات را روی تخته ترسیم نمود. این چهارپایه را می‌توان در ابعاد مختلف ساخت ولی در این قسمت روش ساخت نوع کوتاه آن که مواد اولیۀ کمتری لازم دارد، توضیح داده می‌شود که البته تفاوتی با نوع بلند آن از نظر روش ساخت ندارد. در کارگاه طبق نظر هنرآموز محترم، هنرجویان می‌توانند هر دو نوع آن را بسازند.

خط کشی

این پروژه طوری طراحی شده که کمترین دور ریز را در پی داشته باشد. همان‌طور که در چیدمان قطعات آن در شکل‌های 31 و 32 مشاهده می‌شود صفحۀ دایره‌ای شکل بالای چهارپایه از میان دو قسمت که نقش پایه را دارد خارج می‌شود.

همان‌طور که در فهرست مواد اولیه ذکر شد در اینجا به یک قطعه تخته چندلایه به ابعاد $600 \times 600$ میلی‌متر نیاز است. تخته را بر روی سطح میز قراردهید. سپس از طرف چپ 450 میلی‌متر اندازه زده و خط کشی کنید تا قطعۀ کار از نظر عرضی به دو بخش تقسیم شود (شکل 33). سپس در این قسمت از قطعه که 450 میلی‌متر عرض دارد دو خط عمود بر هم بکشید تا از نظر طول و عرض به دو قسمت مساوی تقسیم شود (شکل 34). نقطۀ حاصل از قطع کردن این دو خط، مرکز دایره‌ای است که کفی چهارپایه را تشکیل می‌دهد. در این مرحله از هرطرف 65 میلی‌متر به طرف داخل علامت زده و خط های مورب مانند شکل 35 را رسم کنید.

پس از تعیین مرکز دایره، آن را با قطر 350 میلی‌متر (شعاع 175 میلی‌متر) ترسیم کنید (شکل 36). همان‌طور که گفته شد این ترسیمات می‌تواند روی کاغذ و یا مستقیم روی تخته باشد (شکل 37).

خط کشی شکاف پایه‌ها مرحلۀ آخر است. برای این کار، خط وسط عمودی را در بالا و پایین دایره (کف چهارپایه) در نظر گرفته و به اندازۀ نصف ضخامت تخته که 9 میلی‎متر است، در دو طرف خط عمودی وسط صفحه علامت زده و به موازات آن به اندازۀ نیمی از فاصلۀ باقی‌مانده خط کشی کنید (شکل 38). سپس باید نبشی‌هایی را که برای نصب پایه‌ها به زیر کفی نشیمن از آنها استفاده می‌شود ترسیم کرد. همان‌طور که قبلا به آن اشاره شد این کار در قسمت سمت راست انجام می‌شود (شکل 39).

روش کار با دستگاه ارۀ عمودبر

روش کار با این ماشین بسیار ساده است. از آن برای برش‌های مستقیم و منحنی انواع مواد اولیه مانند چوب، مواد فشردۀ چوبی، پلاستیک، ورق آلومینیم و سایر فلزات نرم با استفاده از تیغۀ مناسب استفاده می‌شود. این اره دارای یک پایه بوده که روی قطعۀ کار که قبلا با گیره محکم بسته شده، قرار گرفته و تیغة آن که در میان پایه قرار دارد و با حرکت عمودی خود به طرف بالا و پایین قطعه را برش می‌دهد. ماشین ارۀ عمود بر با حرکت دست به جلو حرکت کرده، عمل برش‌کاری را با رعایت نکات ایمنی انجام می‌دهد. این دستگاه دارای قسمت‌های مختلفی است که باید با آنها آشنا شد و نقش و کاربرد هریک را فرا گرفت (شکل 40).

کاربردهای ماشین ارۀ عمودبر

این یک ماشین بسیار کاربردی در برش انواع چوب‌های پهن‌برگ و سوزنی‌برگ، پلاستیک و ورق‌های آلومینیوم و فولاد نرم (ساختمانی) است. برای کاربردهای مختلف باید از تیغۀ مناسب استفاده کرد و تنظیمات آن را نیز طبق دستورالعمل انجام داد. در شکل‌های 41 تا 46 موارد استفادۀ دستگاه اره عمودبر نشان داده شده است.

برای برش مواد اولیۀ مختلف و همچنین تنظیم سرعت برش، مقدار ارتعاش تیغۀ اره قابل تنظیم بوده و با یک کلید می‌توان آن را کم و زیاد کرد. این کلید در شکل 47 قابل مشاهده است. به کاربردهای کلید ارتعاش در جدول زیر به طور کامل اشاره شده است.

 

کلید ارتعاش	نوع برش	کاربرد
0	برش مستقیم	برای برش ورق فولاد نرم، ورق فولاد ضدزنگ، پلاستیک، برش تمیز چوب و تخته چندلایه
I	قوس‌بری با انحنای کم	برای برش ورق فولاد نرم، آلومینیوم و چوب سخت
II	قوس‌بری با انحنای متوسط	برای برش چوب، تخته چندلایه، برش سریع در ورق آلومینیوم و ورق فولاد نرم
III	قوس‌بری با انحنای زیاد	برای برش سریع در چوب و تخته چندلایه

پس از اینکه خط کشی‌ها کامل شد، شروع به برش کاری کنید. این کار را از هرجا می‌توانید آغاز کنید. در شکل‌های 52 و 53 از قسمت‌های مورّب کنار پایه‌ها شروع شده است. پس از آن قطعۀ تشکیل‌دهنده نبشی‌ها را هم می‌توان برید (شکل‌های 54 و 55).

در ادامه، شروع به بریدن پایه‌ها کنید. این کار را از محل اتصال دو پایه شروع کنید (شکل 56) و آنگاه قسمت شکاف پایه‌ها را از طرفی که به بیرون تخته راه دارد برش بزنید (شکل 57).

همان‌طور که گفته شد، باید قسمتی از تخته برای قرار گرفتن تیغۀ اره عمودبر، سوراخ شود (شکل 58). بنابراین قسمت دایره شکل را هم می‌توان از کنار برش داد و هم می‌توان از محل شکاف پایه‌ها برید (شکل 59).

پس از اینکه برش شکاف پایه‌ها (شکل 60) کامل شد، قسمت کفی دایره شکل بریده می‌شود به طوری که تیغۀ اره وسط خط را برش دهد چون هر دو طرف برش در چهارپایه استفاده می‌شود (شکل 61). با بریدن نبشی‌ها آخرین مرحلۀ برش‌کاری نیز به پایان می‌رسد (قطعات بریده شده در شکل 62 مشاهده می‌شود).

پس از بریدن تمام قطعات، باید لبه‌های آنها پرداخت شود. این کار در سه مرحلۀ چوب‌سای‌کاری، سوهان‌کاری و سنباده‌کاری انجام می‌شود.

1- در مرحله اول، قطعات را یکی پس از دیگری به گیرۀ میزکار بسته و با چوب‌سای لبه‌های برش‌خورده را تا حدی بسایید تا خطوط به وجود آمدۀ ناشی از برخورد تیغۀ اره با لبۀ کار، از بین برود (شکل 63) به دلیل زبر بودن چوب‌سای، نباید خیلی به آن فشار آورد زیرا ناگهان ممکن است یک قسمت زیاد گود شده یا حتی کنده شود.

2- در این مرحله قطعات باید با استفاده از سوهان پرداخت شده و خطوط ناشی از چوب‌سای از بین برود. البته این کار باید بلافاصله پس از چوب‌سای‌کاری انجام شود تا قطعه کار یک بار که به گیره بسته شد، هر دو مرحله روی آن انجام شود (شکل 64).

3- سنباده‌کاری در مرحله سوم انجام می‌شود که خود شامل استفاده از سنباده با شماره‌های (درجه زبری) مختلف است (شکل 65). همان‌طور که گفته شد از تخته سنباده یا بلوک سنباده نیز برای پرداخت لبه و سطح استفاده می‌شود (شکل 66).

شکل 67- مراحل مونتاژ چهارپایه

رویه‌کوبیۀ مبلمان

رویه‌کوبی، پوشش بخش یا بخش‌هایی از مبلمان با موادی مانند پارچه، چرم، اسفنج، فنر، نوار و... به منظور تأمین پوششی راحت و آراسته و قابل استفاده است (شکل‌های 68 تا 71). پارچۀ مورد نیاز برای رویه‌کوبی مبل باید دارای دوام، ضخامت لازم و زیبا باشد. اجرای یک پروژۀ رویه‌کوبی زمانی دلخواه ما خواهد بود که از مواد اولیۀ با کیفیت بالا، استفاده شده و مراحل کار براساس اصول صحیح انجام شده باشد. بنابراین هر دو عامل مواد اولیه و مهارت انجام کار، به ویژه در انجام رویه‌کوبی‌های دشوار، بسیار اهمیت دارد. اما در این بخش از کتاب، رویه‌کوبی به روش ساده توضیح داده خواهد شد.

مواد اولیهٔ رویه‌کوبی

نوار:

برای کف‌سازی در قسمت‌هایی که رویه‌کوبی بر روی کلاف یا قاب انجام می‌شود، از نوار استفاده شده که با استفاده از منگنه بر روی قاب یا کلاف مبل نصب و محکم می‌شود. معمولا از جنس نخ یا پلی‌استر بوده و در عرض‌های 50 تا 100 میلی‌متر در بسته‌های 50 متری در بازار عرضه می‌شود که در طول مورد نیاز برش‌خورده و به کار می‌رود (شکل 72).

فنر:

برای ایجاد حالت نرمی و انعطاف‌پذیری در زیرسازی رویه‌کوبی مورد استفاده قرار می‌گیرد و معمولا در دو نوع سینوسی (زیگزاگ) و لول در بازار موجود است. اما در این کتاب به دلیل دشواری انجام کار، به آن پرداخته نمی‌شود (شکل‌های 73 و 74).

اسفنج و فوم:

در ضخامت‌ها و جرم مخصوص (تراکم) متنوع در بازار عرضه شده و مصارف مختلفی در قسمت‌های مختلف مبل دارد (شکل 75) و با استفاده از کاتر یا ارۀ فوم‌بر می‌توان آن را برش داد و به وسیلۀ چسب فوم که بیشتر به صورت اسپری به کار می‌رود، آن را بر روی کف یا پشتی یا سایر قسمت‌های مبل چسباند.

پارچه:

دارای تنوع بسیار زیادی از نظر کیفیت، رنگ و طرح بوده تا بتواند پاسخ‌گوی انواع سلیقه‌های گوناگون باشد (شکل 76). پارچۀ رومبلی باید دارای دوام، کیفیت و بافت مناسبی باشد. پارچه در هنگام نصب باید در مقابل کشش وارده مقاوم باشد. در هنگام مصرف نیز، مقاوم و دارای رنگ ثابت و همچنین از لحاظ قیمت و کیفیت متناسب با مبلمان مورد نظر باشد و در نهایت نیازهای مصرف کننده را از هر نظر جلب کند، زیرا رضایت مشتری، برای کسب و کار فروشنده، برکت به ارمغان خواهد آورد. پارچه معمولا در جنس‌های نخی، پلی‌استر، مخمل، ترکیبی و از نظر طرح به صورت گل‌دار، ساده، راه‌راه، چهارخانه و... موجود است. عرض پارچۀ رومبلی معمولاً 140 سانتی‌متر است که به طور معمول برای دو کف صندلی کافی است. البته استفاده از پارچه با طرح‌های گل‌دار و دارای نقش خاص، دورریز پارچه را افزایش می‌دهد.

در مبل‌هایی که قسمت‌های مختلف آن نیاز به رویه‌کوبی دارد و در نتیجه به پارچۀ زیادی نیاز است، با توجه به قیمت پارچه باید از آن استفادۀ بهینه نمود و چیدمان قطعات را به نحوی انجام داد که کمترین دورریز را داشته باشد (شکل 77).

انواع رویه‌کوبی

1- رویه‌کوبی تخت:

همان‌طور که از نامش پیداست بر روی یک سطح تخت، رویه‌کوبی انجام می‌شود. رویه‌کوبی تخت را می‌توان بر روی یک سطح ساده مانند یک تختۀ چندلایه (شکل 78) و یا تخته خرده چوب (نئوپان) و یا بر روی یک قاب نوارکشی شده (شکل 79) انجام داد.

2- رویه‌کوبی با کف فنری بلند:

این نوع رویه‌کوبی ویژۀ انواع مبلمان با کف‌های بلند است که با استفاده از فنرهای مخصوص و نواربندی انجام می‌شود و به دلیل دشواری مراحل انجام کار در این کتاب به آن پرداخته نمی‌شود (شکل‌های 80 و 81).

روش اجرای رویه‌کوبی مسطح

ساده‌ترین نوع رویه‌کوبی که در مورد صندلی‌ها و چهارپایه‌های ساده کاربرد دارد، رویه‌کوبی تخت است. این کار بر روی یک تختۀ مسطح، یعنی چسباندن یک قطعه اسفنج بر روی یک تخته (تخته چندلایه، تخته خرده چوب، ام‌دی‌اف و یا یک قاب با پوشش تخته سه‌لایه) اجرا می‌شود و روی آن با پارچه پوشش داده می‌شود.

صندلی‌های ساده یا بی‌دسته مانند صندلی غذاخوری را می‌توان آسان‌تر رویه‌کوبی کرد چرا که تنها کف آن نیاز به پوشش دارد. چنانچه این نوع صندلی قبلاً رویه‌کوبی شده باشد، کار بسیار آسان‌تر است، زیرا یکی از مراحل کار که همان اندازه‌گیری پارچه باشد، حذف می‌شود. برای اندازه‌گیری سطح پارچۀ مورد نظر می‌توان از رویۀ کهنه به عنوان الگو استفاده کرد. در شکل 82 دو نوع صندلی که فقط کف آنها رویه‌کوبی نیاز دارد نشان داده شده است. در صندلی سمت راست، کف روی قیدهای افقی قرار گرفته است، اما کف صندلی سمت چپ در داخل قیدهای افقی صندلی محصور شده است.

مراحل اجرای رویه‌کوبی به شرح زیر است:

1- اندازه‌گیری کفی:

ابتدا با استفاده از متر، طول و عرض تخته اندازه‌گیری می‌شود.

2- برش اسفنج:

از هر طرف 10 میلی‌متر و در مجموع 20 میلی‌متر به ابعاد کفی اضافه کرده و اسفنج مورد نظر با قیچی دستی (شکل 84) یا برقی (شکل 85) و یا کاتر برش داده می‌شود.

3- چسباندن اسفنج:

با استفاده از چسب فوم (یا اسفنج)، اسفنج بر روی سطح کفی چسبانده می‌شود که می‌تواند به صورت دستی با اسپری (شکل 86) و یا با پیستوله (شکل 87) باشد.

4- برش پارچه:

پارچۀ رویۀ مبل از هر طرف 100 میلی‌متر و در مجموع 200 میلی‌متر بزرگ‌تر از تخته، در نظر گرفته و با قیچی برش زده می‌شود.

5- نصب پارچه:

با دستگاه منگنه‌زن (دستی یا نیوماتیک) پارچه ابتدا از یک طرف و بعد در طرف مقابل کشیده شده و منگنه‌زده می‌شود و سپس دو طرف دیگر پارچه کشیده شده و بدون چروک منگنه زده می‌شود تا پارچه از چهار طرف ثابت شود (شکل 4-88). منگنه‌زنی تا کمی مانده به گوشه‌ها ادامه می‌یابد (شکل 89). آنگاه پارچۀ اضافۀ گوشه‌ها با قیچی بریده شده (شکل 90) و منگنه‌کاری گوشه‌ها انجام می‌شود (شکل 91).

منگنه‌زنی

یکی از ابزارهای پرکاربرد در مبل‌سازی، به ویژه رویه‌کوبی، دستگاه منگنه‌زن است. این دستگاه در مبل‌سازی و معماری داخلی برای نصب قطعات مانند دیوارپوش، مونتاژکاری و از همه مهم‌تر کوبیدن و ثابت کردن پارچۀ رومبلی استفاده می‌شود. همچنین در قسمت‌های زیر مبل برای کوبیدن پارچۀ آستری و نصب نوار کف مبل به‌ کار می‌رود. به همین منظور قبل از شروع به کار با دستگاه منگنه‌زن باید روش کار با آن را فراگرفت و با رعایت نکات ایمنی و حفاظتی به کار با آن پرداخت. این دستگاه به طور معمول در چهار نوع دستی، برقی، شارژی و نیوماتیک (بادی) در بازار عرضه می‌شود (شکل‌های 92 تا 95)

- در نوع دستی که با فشار یک فنر قوی، سوزن منگنه درون چوب کوبیده می‌شود، ضعیف‌ترین نوع منگنه بوده و بنابراین ارتفاع سوزنی که در آن به کار می‌رود محدود است.

- منگنه‌های برقی در دو نوع با سیم و بی‌سیم (شارژی) موجود است که از نظر قدرت در حد متوسط قرار دارند و باید طبق دستور کارخانۀ سازنده با آنها کار کرد.

- پرقدرت‌ترین نوع منگنه‌ها، آنهایی هستند که با سیستم هوای فشرده کار می‌کنند که در بازار به غلط به استپ منگنه بادی معروف شده‌اند. برای استفاده از آنها حتماً کارگاه باید مجهز به سیستم هوای فشرده یا کمپرسور هوا (شکل 96) باشد که با استفاده از شیلنگ مخصوص (شکل 97) و اتصال‌های مربوطه (کوپلینگ)، به انتهای ورودی هوای فشرده (شکل 98) متصل می‌شود و به دلیل فشار زیادی که هوای فشرده ایجاد می‌کند سوزن‌های منگنه را با بیشترین ارتفاع می‌توان درون چوب کوبید. منگنه‌زن نیوماتیک (پنوماتیک) به دلیل داشتن ساختمان ساده‌تر نسبت به سایر انواع دستی و برقی، دیرتر دچار فرسودگی و خرابی می‌شود و همچنین سرعت کار با آنها بسیار زیاد بوده و به دلایل گفته شده مورد پسند استادکاران رشتۀ معماری داخلی و همچنین مبل‌سازی و به ویژه رویه‌کوبی قرار دارد.

سوزن منگنه و کاربرد آن

سوزن منگنه یا سوزن دوخت، وسیله‌ای برای اتصال قطعات چوبی، برگ‌های کاغذ، صفحات کارتن و لایه‌های چرم است (شکل 100). انتخاب انواع سوزن دوخت براساس نوع جنس، طول ساق، فاصله بین دو ساق، ضخامت سوزن و نوع کاربرد آن در اماکن اداری، دفتری، صحافی، انتشارات، مبلمان، رویه‌کوبی، صنایع کارتن‌سازی و بسته‌بندی صورت می‌گیرد. این سوزن‌ها از آلیاژی ساخته می‌شوند که در اثر ضربه و فرورفتن در چوب‌های سخت، خم نشوند.

روش کار با دستگاه منگنه‌زن

برای کار با منگنه‌زن دستی باید مراحل زیر را که تقریبا با اندکی تفاوت برای انواع منگنه‌زن‌ها یکسان است، طی کرد.

انتخاب دستگاه:

اگر حجم کار کم است یا برای انجام کاری که به سوزن کوتاه نیاز است بهتر است،برای صرفه‌جویی در وقت و هزینه از منگنه‌زن دستی استفاده شود.

انتخاب سوزن:

سوزن با توجه به نوع کار، ضخامت، عرض و ارتفاع آن انتخاب می‌شود.

آماده‌سازی سیستم هوای فشرده:

این مرحله تنها برای ابزار نیوماتیک انجام می‌شود. با روشن کردن کمپرسور هوا و پر شدن مخزن از هوای فشرده، کمپرسور به طور خودکار خاموش شده و از صدا می‌افتد. سپس یک سر شیلنگ هوا به شیر کمپرسور و سر دیگر به انتهای دستگاه منگنه‌زن متصل می‌شود.

ثابت کردن قطعه کار:

برای بالا بردن دقت در انجام کار و آزاد بودن هر دو دست، قطعه کار باید به گیرۀ میزکار و در غیر این صورت با استفاده از پیچ دستی در جای خود محکم شده تا برای انجام کار آماده شود.

شارژ کردن دستگاه منگنه:

سوزن منگنه‌ای که متناسب با کار انتخاب شده، درون خشاب سوزن قرار داده می‌شود (شکل 102). خشاب تحت فشار فنر بسته می‌شود و با جا رفتن صدایی می‌دهد که نشانه قفل شدن آن به طور صحیح است (شکل 103).

اتصال هوای فشرده:

باید یک سرشیلنگ هوای فشرده را که سر دیگر آن به کمپرسور هوا وصل شده به انتهای دستگاه منگنه‌زن متصل کرد (شکل 104).

منگنه‌زنی :

دستگاه منگنه بر روی قطعه کار و محلی که از قبل تعیین و یا خط کشی شده است، محکم قرار داده شود (شکل 105) و سپس ماشه (دکمه) فشار داده می‌شود تا منگنه درون قطعه کار فرو رود و هر چند جا که لازم باشد این کار تکرار می‌شود (شکل 106)

- پس از پایان هر کار و هنگامی که از منگنه استفاده نمی‌شود، شیر خروجی کمپرسور باید بسته شده و هوای داخل شیلنگ نیز خارج شود.
- در شرایطی که مدت زمانی از دستگاه استفاده نمی‌شود، باید به دور از بارندگی و تابش مستقیم نور آفتاب قرار گیرد (شکل 107) با پارچۀ آغشته به روغن تمیز شده (شکل 108). از قرار دادن شیلنگ هوا در مجاورت گرما مانند بخاری و تینر جداً خوداری کنید (شکل 109).

پروژۀ رویه‌کوبی مسطح 

- ابتدا با استفاده از متر نواری فلزی، قطر تخته را اندازه‌گیری کنید و اندازه‌ها را یادداشت کنید. اسفنج باید از هر طرف 10 میلی‌متر بزرگتر از لبه، یعنی با قطری به اندازۀ 20 میلی‌متر بیشتر از قطر تخته، برش زده شود. برای این کار می‌توانید تخته را بر روی اسفنج قرار داده و دور آن را با فاصله 10 میلی‌متر با کاتر برش بزنید (شکل 110)

- چسب فوم (اسفنج) باید هم برسطح تخته و هم بر سطح اسفنج، زده شود به طوری که لایۀ نازکی از چسب در هر دو طرف قرار بگیرد (شکل 111 و 112).

پس از چسب‌زنی، مدت 5 دقیقه صبر کرده و سپس اسفنج را روی تخته بچسبانید و مراقب باشید تا اسفنج صاف قرار گرفته و بر روی کفی بچسبد به طوری که از هر طرف به طور مساوی 10 میلی‌متر بیرون زده باشد (شکل 113).

- پارچه را به اندازۀ 200 میلی متر یعنی از هر طرف حدود 100 میلی‌متر بیشتر، با قیچی برش بزنید (شکل 114).

البته می‌توانید پارچه را به طور دایره و همچنین مربع به کار برده و در آخر پارچه‌های اضافه را ببرید. پارچه را بر روی یک محل تمیز به پشت پهن کرده و تخته‌ای را که فوم روی آن چسبانده بودید، از طرف فوم روی پارچه طوری قرار دهید تا کاملا وسط قرار گیرد (شکل 115).

با دستگاه منگنه‌زن (دستی یا نیوماتیک) یک طرف پارچه را روی پشت تخته کشیده و دو یا سه منگنه بزنید. سپس پارچه را به روی اسفنج آورده و در طرف مقابل کشیده و با فشار دست آن را نگه داشته و دو منگنه دقیقاً مقابل منگنه‌های قبلی بزنید (شکل 116).

در این مرحله دو طرف پارچه روی تخته نصب شده و در ادامه دو طرف دیگر را به روش گفته شده نصب کنید تا پارچه روی تخته ثابت شود (شکل 117).

در این مرحله از کار، باید بقیۀ قسمت‌های پارچه را نیز روی تخته نصب کرد، سپس از طرفین منگنه‌هایی که زده شده بود، منگنه زدن را آغاز کنید و این کار را تا رسیدن به منگنه‌های زده شدۀ قبلی ادامه دهید (شکل 118).

البته در تمام مراحل، پارچه را باید با دست بکشید تا روی آن چین نیفتد (شکل‌های 119 و 120).

در ادامه، قسمت‌های باقی مانده را منگنه بزنید تا چین پارچه به طور کامل از بین برود. اضافه‌های پارچه را با قیچی یا کاتر ببرید (شکل 121).

در این مرحله، کار به پایان رسیده است (شکل 122) و می‌توان آن را روی چهارپایه نصب کرد (شکل 123). البته گاهی ممکن است لازم باشد برای تنظیم پارچه و از بین بردن چین، بعضی از منگنه‌ها کشیده شده و دوباره زده شود.